लेख :- वंचितांच्या आयुष्यात आशेचा किरण पेटविणारे जितू गुप्ता, अनाथ आणि विशेष मुलांच्या मदतीसाठी पुढाकार, सामाजिक बांधिलकी जपणाऱ्या कार्याचा गौरव

अनाथ, दिव्यांग आणि मतिमंद मुलांच्या मदतीसाठी धडपडणारे व्यक्तिमत्त्व; ‘भारत विश्वरत्न पुरस्कार २०२६’च्या माध्यमातून सेवाभावाचा जागर

     जनसेवा हीच खरी ईश्वरसेवा! हे केवळ बोलण्यापुरते मर्यादित न ठेवता आपल्या कृतीतून माणुसकीचा धर्म जपणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे समाजसेवक राममजित (जितू) गुप्ता. समाजातील वंचित, गरजू, गरीब, अनाथ, दिव्यांग आणि मतिमंद मुलांच्या जीवनात आशेचा किरण निर्माण करण्यासाठी धडपडणारे जितू गुप्ता हे आज अनेकांसाठी प्रेरणास्थान ठरत आहेत. दुसऱ्यांच्या चेहऱ्यावर हास्य फुलविण्यातच खरा आनंद मानणाऱ्या या समाजसेवकांचे कार्य म्हणजे माणुसकीचा जिवंत प्रत्यय आहे.

    आजच्या धावपळीच्या आणि स्वार्थकेंद्रित जीवनात स्वतःपुरते जगण्याची प्रवृत्ती वाढताना दिसते. मात्र, आपल्या आयुष्यातील आनंदाचा काही भाग दुसऱ्यांच्या जीवनात प्रकाश निर्माण करण्यासाठी खर्च करणारी माणसे समाजाला नवी दिशा देतात. जितू गुप्ता हे अशाच सेवाभावी व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक आहेत. गरजूंच्या अडचणी समजून घेणे, त्यांच्या मदतीसाठी पुढाकार घेणे आणि संकटाच्या काळात त्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहणे, ही त्यांच्या समाजकार्याची वैशिष्ट्ये आहेत.

    गरीब विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाला आधार

    शिक्षण हेच उज्ज्वल भविष्याचे प्रवेशद्वार आहे. मात्र, आर्थिक परिस्थिती बिकट असल्यामुळे अनेक गरीब मुलांना शिक्षण घेताना अडचणींचा सामना करावा लागतो. अशा परिस्थितीत गरजू विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक खर्चाची जबाबदारी उचलून त्यांच्या शिक्षणाला हातभार लावण्याचे काम जितू गुप्ता यांनी केले आहे. एखाद्या मुलाला आर्थिक मदत करणे म्हणजे केवळ त्याची तात्पुरती अडचण दूर करणे नव्हे, तर त्याच्या भविष्याची पायाभरणी करण्यास हातभार लावणे होय. या भावनेतून केलेली मदत हीच त्यांच्या समाजकार्याची खरी ताकद आहे.

    विशेषतः अपंग आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात शिक्षणाच्या माध्यमातून परिवर्तन घडवून आणण्याचा त्यांचा प्रयत्न कौतुकास्पद आहे. उमेश बिजबिरे या अपंग व गरीब विद्यार्थ्याला दत्तक घेऊन त्याच्या पालनपोषणाची आणि शिक्षणाची संपूर्ण जबाबदारी स्वीकारल्याचा उल्लेख त्यांच्या सेवाभावी कार्याच्या संदर्भात केला जातो. एका विद्यार्थ्याला केवळ मदतीचा हात न देता त्याच्या आयुष्याला स्थैर्य, शिक्षणाची संधी आणि आत्मविश्वास देण्याचा हा प्रयत्न समाजासाठी प्रेरणादायी आहे.

    भुकेल्याला अन्न, गरजूला आधार

    समाजसेवेचा खरा अर्थ केवळ मोठे कार्यक्रम आयोजित करण्यात नसतो, तर एखाद्याच्या गरजेच्या क्षणी त्याच्या उपयोगी पडण्यात असतो. रुग्णालयात उपचारांसाठी येणाऱ्या गरीब रुग्णांना आणि त्यांच्या नातेवाइकांना जेवण उपलब्ध करून देण्यासारखे उपक्रमही जितू गुप्ता यांच्या सेवाभावी कार्याशी जोडले जातात. आजारपणाच्या काळात आर्थिक अडचणींशी झुंजणाऱ्या कुटुंबांना अन्नासारखी मूलभूत गरज उपलब्ध करून देणे हीसुद्धा मोठी सामाजिक सेवा आहे.

     भुकेलेल्या माणसाला अन्न देणे, निराधाराला आधार देणे आणि अडचणीत सापडलेल्या व्यक्तीला मदतीचा हात देणे, यांतूनच माणुसकीचे खरे दर्शन घडते. समाजातील दुःख कमी करण्यासाठी आपल्या परीने प्रयत्न करणाऱ्या जितू गुप्ता यांच्याविषयी व्यक्त होणारा आदर त्यांच्या याच सेवाभावाचे प्रतीक आहे.

    अनाथ, मतिमंद मुलांच्या मदतीसाठी ‘भारत विश्वरत्न पुरस्कार २०२६’

    जितू गुप्ता यांच्या समाजाभिमुख विचारांना व्यापक व्यासपीठ देणारा उपक्रम म्हणजे अनाथ आणि मतिमंद मुलांच्या मदतीसाठी आयोजित करण्यात येणारा ‘भारत विश्वरत्न पुरस्कार २०२६’ हा कार्यक्रम. पुरस्कार वितरणाच्या पलीकडे जाऊन सामाजिक बांधिलकी जपणे, समाजासाठी उल्लेखनीय कार्य करणाऱ्या व्यक्तींचा गौरव करणे आणि गरजू मुलांच्या मदतीसाठी लोकसहभाग वाढविणे, हा अशा उपक्रमांचा महत्त्वाचा हेतू आहे.

     या कार्यक्रमात मान्यवरांच्या हस्ते दीपप्रज्वलन, गणपती वंदना, पाहुण्यांचा परिचय व सत्कार, स्वामी समर्थ महाराजांच्या प्रकट कार्यक्रमाचे सादरीकरण आणि पुरस्कार वितरण अशा विविध कार्यक्रमांचा समावेश आहे. याशिवाय मनोरंजनाचे कार्यक्रम, विविध बक्षिसांचे वितरण, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर व छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे दर्शन घडविणारे सादरीकरण, स्वर्गीय दादा कोंडके यांच्या शैलीतील विनोदी एकपात्री कार्यक्रम आणि आळंदी-पुणे येथील गोविंद महाराज गायकवाड यांचे भारूड अशा कार्यक्रमांची रूपरेषा आखण्यात आली आहे.

     मनोरंजनातून आनंद देतानाच सामाजिक कार्याचा संदेश लोकांपर्यंत पोहोचविण्याची संधी अशा कार्यक्रमांमुळे उपलब्ध होते. पुरस्कारांचा सन्मान, सांस्कृतिक कार्यक्रमांची मेजवानी आणि गरजू मुलांच्या मदतीचा संकल्प यांची सांगड घालण्याचा हा प्रयत्न समाजातील संवेदनशीलतेला नवी प्रेरणा देणारा ठरू शकतो.

    अँटीपायरसी सेलचे मुख्य तपासी अधिकारी; कर्तव्य आणि समाजसेवेचा संगम

    रामजित (जितू) गुप्ता हे अँटीपायरसी सेलचे मुख्य तपासी अधिकारी म्हणूनही कार्यरत आहेत. त्यांच्या या जबाबदारीबरोबरच समाजसेवेची ओढ जपण्याचा त्यांचा प्रयत्न विशेष उल्लेखनीय आहे. व्यावसायिक जबाबदाऱ्या पार पाडताना समाजातील दुर्बल घटकांविषयीची संवेदनशीलता टिकवून ठेवणे ही प्रत्येकासाठी शिकण्यासारखी बाब आहे.

      कर्तव्याच्या क्षेत्रात काम करताना शिस्त, जबाबदारी आणि चिकाटी आवश्यक असते; तर समाजसेवेत माणुसकी, संवेदना आणि समर्पण महत्त्वाचे असते. या दोन्ही गोष्टींचे महत्त्व अधोरेखित करणारे त्यांचे व्यक्तिमत्त्व समाजात सकारात्मक संदेश देणारे आहे.

    माणुसकी जपणाऱ्या व्यक्तिमत्त्वाला सलाम!

     जितू गुप्ता यांच्या कार्याविषयी गौरवोद्गार व्यक्त करताना चौरे राजेश, अहिल्यानगर येथील ‘जिद्द पेरताना’ या कादंबरीचे लेखक, यांनी त्यांच्या सेवाभावी वृत्तीचे कौतुक केले आहे. गरीब विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी मदत करणे, गरजू रुग्णांना अन्न उपलब्ध करून देणे आणि अडचणीत असलेल्या लोकांच्या पाठीशी उभे राहणे, अशा कार्यातून त्यांनी समाजाप्रती असलेली बांधिलकी जपल्याची भावना व्यक्त केली आहे. त्याचप्रमाणे उमेश बिजबिरे या विद्यार्थ्याला आधार देण्याच्या कार्याचेही कौतुक करण्यात आले आहे. अशा मदतीमुळे एखाद्या मुलाला केवळ आर्थिक हातभार मिळत नाही, तर आपल्यासाठीही कोणीतरी आहे, हा विश्वास त्याच्या मनात निर्माण होतो. हाच विश्वास त्याला संकटांवर मात करण्याची आणि भविष्याकडे आशेने पाहण्याची ताकद देतो.

     खरे तर समाजात मोठेपणा हा केवळ पद, प्रतिष्ठा किंवा संपत्तीने ठरत नाही. दुसऱ्यांच्या दुःखाची जाणीव ठेवून त्यांचे अश्रू पुसण्यासाठी पुढे येणाऱ्या व्यक्तीच्या कार्यातूनच खरा मोठेपणा सिद्ध होतो. समाजातील गरजू मुलांच्या आयुष्यात आनंद निर्माण करण्याचा प्रयत्न करणारे जितू गुप्ता यांचे कार्य याच विचाराची आठवण करून देते. ‘माणुसकी जिवंत असेल, तर आशेचा दिवा कधीच विझत नाही,’ या भावनेला कृतीतून बळ देणाऱ्या जितू गुप्ता यांच्यासारख्या समाजसेवकांची समाजाला नेहमीच गरज आहे. त्यांच्या समाजकार्याला अधिक व्यापक स्वरूप लाभो, गरजू मुलांच्या जीवनात शिक्षण, आनंद आणि स्वावलंबनाची नवी पहाट उजाडो आणि सेवाभावाची ही ज्योत अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचो, हीच सदिच्छा!

     जितू सर, आपल्या सेवाभावी कार्याला मनापासून सलाम! आपण गरजूंच्या चेहऱ्यावर फुलवलेले हास्य आणि त्यांच्या मनात निर्माण केलेली आशा हीच आपल्या कार्याची खरी पावती आहे. आपल्या हातून अशीच समाजसेवा घडत राहो, हीच आई जगदंबेच्या चरणी प्रार्थना!

शब्दांकन-नीलेश मोरजकर.बांदा

कल्याण प्रतिनिधी

गुरुनाथ तिरपणकर